Physical Address
304 North Cardinal St.
Dorchester Center, MA 02124
Tháo dỡ nhà xưởng cũ: vì sao rủi ro hơn lắp mới
Khi một nhà máy di dời hoặc thanh lý, phần khung thép cũ vẫn là tài sản có giá trị. Cột, kèo và dầm cầu trục còn tốt có thể tái sử dụng, phần còn lại bán theo giá thép phế liệu. Muốn thu hồi được giá trị đó, kết cấu phải được hạ xuống an toàn và còn nguyên vẹn.
Nhiều người nghĩ tháo dỡ chỉ là lắp dựng làm ngược lại. Thực tế, cẩu hạ kết cấu cũ thường rủi ro hơn lắp mới. Khối lượng thực của cấu kiện không còn rõ ràng, liên kết đã gỉ sét, và khung có thể mất ổn định ngay khi tháo một thanh giằng.
Với các khối kết cấu lớn như cụm kèo nhịp rộng hay dầm cầu trục, nhiều đơn vị thu mua và tháo dỡ nhà xưởng chọn thuê cẩu bánh lốp tải trọng lớn của Samcocranes thay vì cắt nhỏ trên cao. Dưới đây là những kinh nghiệm thực tế giúp quá trình cẩu hạ an toàn và giữ được giá trị vật tư.
Khảo sát kỹ trước khi tháo
Bước khảo sát quyết định gần như toàn bộ phương án cẩu. Cần làm rõ bốn việc:
- Hồ sơ kết cấu: tìm lại bản vẽ thiết kế hoặc hoàn công. Nếu không còn, đo tiết diện và chiều dài từng loại cấu kiện để tự tính khối lượng.
- Khối lượng thực tế: khối lượng thép bằng thể tích nhân khối lượng riêng của thép, khoảng 7,85 tấn mỗi mét khối. Cộng thêm tôn, xà gồ, máng xối, ống, máng cáp và thiết bị còn gắn trên cấu kiện, rồi cộng biên dự phòng vì số liệu ước tính luôn có sai số.
- Tình trạng kết cấu: kiểm tra gỉ ăn mòn ở chân cột, mối hàn nứt, bu-lông kẹt. Cấu kiện bị ăn mòn nặng có thể không chịu được lực treo tại điểm buộc dự kiến.
- Vật liệu nguy hại: một số nhà xưởng cũ dùng tấm lợp fibro xi măng có thể chứa amiăng. Nếu nghi ngờ, không đập vỡ hay cắt tấm lợp, và xử lý theo quy định về chất thải nguy hại.
Trình tự tháo dỡ an toàn
Nguyên tắc chung là tháo theo thứ tự ngược với lắp dựng, nhưng luôn giữ cho phần khung còn lại ổn định:
- Tháo tôn mái, tôn vách, máng xối và hệ thống điện, nước còn gắn trên khung.
- Tháo xà gồ theo từng gian, chừa lại đủ giằng để các khung không bị lật.
- Lắp giằng tạm hoặc cáp neo trước khi tháo bất kỳ giằng chính nào.
- Treo móc cẩu và cho cẩu nhận một phần tải trước, sau đó mới tháo bu-lông hoặc cắt liên kết.
- Hạ kèo, rồi đến dầm cầu trục, cuối cùng mới hạ cột.
Bước 4 là điểm khác biệt quan trọng nhất so với lắp mới. Nếu cắt liên kết trước khi cẩu nhận tải, cấu kiện có thể sập xuống, xoay hoặc bật đột ngột, kéo theo cả các khung bên cạnh.
Hạ nguyên cụm hay cắt nhỏ trên cao
Hai cách làm cho kết quả rất khác nhau về chi phí, an toàn và giá trị thu hồi:
| Tiêu chí | Cắt nhỏ trên cao | Hạ nguyên cụm bằng cẩu lớn |
|---|---|---|
| Thiết bị | Cẩu nhỏ, xe nâng người | Cẩu tải trọng lớn, có thể kèm cẩu phụ |
| Thời gian làm việc trên cao | Dài, nhiều mối cắt | Ngắn, phần lớn tháo rời dưới đất |
| Rủi ro rơi vật | Cao, nhiều mảnh nhỏ rơi tự do | Thấp hơn, cấu kiện luôn được treo |
| Giá trị thu hồi | Chủ yếu bán phế liệu | Cột, kèo còn nguyên có thể bán để tái sử dụng |
| Yêu cầu mặt bằng | Ít | Cần chỗ đặt cẩu, chỗ hạ và xếp cấu kiện |
Hạ nguyên cụm thường cần cẩu từ 100 đến 250 tấn. Lý do không hẳn vì cụm kèo quá nặng, mà vì xe cẩu thường phải đứng ngoài nhà xưởng hoặc né xưởng bên cạnh, khiến bán kính làm việc lớn. Ở bán kính lớn, chỉ cẩu tải trọng cao mới còn đủ sức nâng với biên an toàn hợp lý.
Lưu ý khi cắt bằng hơi trong lúc cẩu hạ
Phần lớn liên kết cũ không tháo được bu-lông mà phải cắt bằng mỏ cắt oxy-gas. Khi cắt trong lúc cẩu đang treo tải, cần lưu ý:
- Chỉ cắt khi cẩu đã nhận tải và người chỉ huy cẩu xác nhận.
- Dự đoán hướng dịch chuyển của cấu kiện khi liên kết cuối cùng đứt. Người cắt luôn đứng ở phía không bị cấu kiện va vào.
- Xỉ và kim loại nóng rơi xuống có thể gây cháy. Dọn vật dễ cháy bên dưới và chuẩn bị bình chữa cháy.
- Cấm người qua lại trong vùng treo tải và vùng rơi vật. Đặt rào chắn và biển báo.
Phân loại và xếp vật tư sau khi hạ
Cấu kiện hạ xuống còn nguyên vẹn có giá trị cao hơn nhiều so với thép cắt vụn. Để giữ giá trị đó:
- Đánh số cột, kèo, dầm ngay khi hạ, ghi tiết diện và chiều dài để người mua dễ kiểm đếm.
- Xếp cấu kiện trên gối kê gỗ, không xếp trực tiếp xuống đất, tránh cong vênh và gỉ thêm.
- Tách riêng cấu kiện còn tái sử dụng được và phần chỉ bán phế liệu.
- Ghi khối lượng ước tính của từng nhóm để làm cơ sở thương lượng giá thu mua.
Checklist trước ngày cẩu hạ
- Đã có khối lượng ước tính của từng cụm cấu kiện, cộng cả phụ kiện còn gắn và biên dự phòng.
- Đã kiểm tra tình trạng gỉ, mối hàn và điểm treo của các cấu kiện lớn.
- Đã xác định và xử lý vật liệu nguy hại nếu có.
- Phương án tháo có trình tự rõ ràng và vị trí giằng tạm cho từng giai đoạn.
- Đơn vị cho thuê cẩu đã khảo sát mặt bằng và chọn tải trọng cẩu theo bán kính thực tế.
- Giấy kiểm định cẩu và chứng chỉ người vận hành còn hiệu lực.
- Đã chuẩn bị bãi hạ, gối kê và phương án phòng cháy khi cắt bằng hơi.
Tháo dỡ nhà xưởng cũ làm đúng cách vừa an toàn hơn, vừa thu hồi được nhiều giá trị hơn từ chính khối thép đã đầu tư năm xưa. Chi phí thuê một xe cẩu đủ lớn thường được bù lại bằng thời gian thi công ngắn hơn và giá bán vật tư tốt hơn.
